Een hele tijd was de achtertuin de plek voor een schuurtje, een terras en wat groen. Dat verandert dit jaar. Een nieuwe wet die eraan komt, maakt het plots veel makkelijker om een volledige woning op je eigen erf te zetten, zonder dat je eerst langs de gemeente hoeft voor een vergunning. Niet voor verhuur, wel voor je moeder, je dochter of een familielid dat zorg nodig heeft.
De Tweede Kamer stemde op 24 maart 2026 in met de Wet Versterking Regie Volkshuisvesting. Hiermee komt er een einde aan de strikte regels rond bijgebouwen op eigen terrein, althans voor bepaalde situaties. Tijd om uit te leggen wat er verandert en wat dit voor je verbouw- of bouwplan betekent.
Wat de wet werkelijk toestaat
De wet richt zich op twee soorten extra woningen op je erf: een mantelzorgwoning en een familiewoning. Het verschil is belangrijk. Een mantelzorgwoning was al jaren op sommige plekken mogelijk, maar de bewoner moest aantoonbaar zorg nodig hebben. Daar hing altijd een bureaucratisch traject aan vast met keukentafelgesprekken en indicatiestellingen.
Nieuw is de familiewoning. Hiervoor hoeft geen zorgbehoefte te zijn. Een kind dat net op zichzelf wil wonen, een ouder die in de buurt wil zijn, een broer of zus die een betaalbare plek zoekt: het mag allemaal zonder vergunning, zolang de bewoner in de eerste graad familie is van de hoofdbewoner.
De insteek van het kabinet is duidelijk. Er is een woningtekort, er staan veel grote kavels onderbenut rond eengezinshuizen, en generaties willen weer dichter bij elkaar wonen. Deze wet haalt die drempel weg.
Welke familieleden mag je op je erf laten wonen
De wet gebruikt het begrip eerste graad familie. Dat betekent ouders, kinderen en hun partners. Een opa die bij zijn dochter in de tuin wil wonen, mag dat. Een zoon die op eigen benen wil staan en op het erf van zijn ouders gaat wonen, ook. Een neef, nicht, zwager of schoonzus valt er expliciet buiten.
Bij de mantelzorgvariant ligt het iets ruimer. Wie zorg verleent of ontvangt, hoeft niet per se uit de eerste graad te zijn. Een tante die voor haar oudere broer zorgt, kan dat ook in een tuinwoning doen, mits de zorgrelatie is aangetoond met een verklaring van de huisarts of het wijkteam.
Wat je precies mag bouwen
De maximale bouwhoogte is vijf meter. Dat is laag genoeg om geen doorn in het oog van de buren te zijn, maar hoog genoeg voor een begane grond met een kleine verdieping erboven. Bouw je hoger dan drie meter, dan moet het dak schuin aflopen. Een rechthoekige doos met plat dak van vijf meter is dus uitgesloten.
Verder mag het erf niet volledig bebouwd raken. Minimaal de helft van de tuin moet onbebouwd blijven. Dat lijkt logisch, maar in de praktijk betekent het dat mensen met een klein stadstuintje weinig aan deze wet hebben. Wie op een ruime kavel in de randgemeenten of op het platteland woont, heeft wel flink wat ruimte.
Voor de keuken, badkamer en toegang gelden dezelfde bouwnormen als voor gewone woningen. Isolatie, rookmelders, een gasvrije aansluiting: alles wat in een nieuwbouwhuis hoort, geldt ook hier. Denk dus niet dat een tuinwoning een versierd schuurtje is waar je even een bed in zet.
Wanneer gaat het echt in
De Tweede Kamer nam de wet op 24 maart 2026 aan. Nu moet de Eerste Kamer er nog over stemmen. Volgens de planning van het ministerie gaat het onderdeel over familiewoningen en mantelzorgwoningen medio 2026 in. Een exacte datum staat nog niet vast, maar de politieke steun is breed en de uitvoeringsregels zijn grotendeels klaar.
Let op: aanvullende regels per gemeente blijven bestaan. Elke gemeente mag in het omgevingsplan extra voorwaarden stellen. In gebieden met beschermd stadsgezicht of bij monumentale panden blijft een vergunning nodig. Check dus altijd bij je gemeente of jouw specifieke situatie onder de vrijstelling valt.
De nieuwe regels sluiten aan op eerdere verruimingen. Wist je bijvoorbeeld dat je al tot vier meter mag uitbouwen zonder vergunning? In combinatie met deze wet opent dat interessante mogelijkheden voor erven met generaties onder één dak.
Wat dit in de praktijk betekent voor je erf
Grote bouwers en prefab-aanbieders anticiperen al. Houtbouwspecialisten en tiny-house-producenten zien hun orderportefeuille nu groeien. De verwachting is dat er vanaf deze zomer een snel groeiend aanbod komt van kant-en-klare modulaire woningen die precies aan de vergunningsvrije normen voldoen. Prijzen schommelen naar verluidt tussen de 70.000 en 180.000 euro, afhankelijk van afwerking en isolatieniveau.
Voor de hoofdwoning verandert er administratief ook wat. Een extra woning op je erf betekent vaak een tweede energie-aansluiting, een aparte WOZ-beschikking en soms een aparte adresnummering. Dat regelt de gemeente wel, maar reken op extra papierwerk en mogelijk hogere lokale belastingen.
Bij verkoop telt zo'n tuinwoning meestal mee in de totale woningwaarde. Hoe het precies zit als je verhuist en de bewoner niet langer familie is, schrijft de wet nog niet helder voor. Dat wordt in uitvoeringsregels later ingevuld. Een makelaar kan nu al meedenken over hoe je de constructie opzet en wat het voor je hypotheek betekent.
Waar je aan moet denken voor je begint
Begin niet met graven voordat je een paar dingen op een rij hebt. Laat eerst door de gemeente bevestigen dat jouw tuin voldoet aan de 50-procent-onbebouwd-regel. Vraag vervolgens een bouwtekening die voldoet aan het Besluit Bouwwerken Leefomgeving, zelfs als er geen vergunning nodig is. Je moet namelijk aantonen dat het bouwwerk binnen de normen valt, en een aannemer wil dat papier zien voor hij begint.
Denk ook na over de praktische kant. Is er ruimte voor een tweede tuinpad? Waar komen de leidingen? Hoe houd je privacy voor beide huishoudens? Een tuinwoning van vijf meter hoog kijkt al snel op de achtertuin van de buren. Dat vooraf oplossen met een hoge heg of een slimme raamindeling scheelt gedoe achteraf.
Wie een levensloopbestendige woning wil neerzetten voor een ouder familielid, heeft aan de maximale hoogte van vijf meter meestal genoeg. Eén bouwlaag met een badkamer op de begane grond past prima. Voor een kind dat op zichzelf gaat, wil je wellicht meer ruimte. Dan wordt het schuiven met slimme vlieringen en hoogteplanning.
Meer weten over wat je allemaal zonder vergunning mag bouwen? De grenzen verschuiven snel. Voor de actuele regels is de overzichtspagina van de Rijksoverheid het beste startpunt. Voor de juridische status van dit specifieke wetsvoorstel houdt de behandeling in de Eerste Kamer de laatste updates bij.