In de Kaisaniemi-botanische tuin in Helsinki staat sinds deze zomer iets wat daar in zestig jaar niet heeft gestaan: een compleet nieuw Futuro House. Het ovale, oranje huis op poten lijkt zo weggelopen uit een jarenzeventig sciencefictionfilm, en dat is precies de bedoeling. Het is de eerste keer sinds 1968 dat er weer een exemplaar is gebouwd met de originele mallen van architect Matti Suuronen, en het verhaal van hoe dat gebeurde is bijna net zo bijzonder als het huis zelf.
Een huis dat eruitzag als een geland ruimteschip
Suuronen ontwierp het Futuro House in 1968, niet als statement maar als praktische oplossing. Finse artsen wilden een skihut die snel op te warmen was en die je overal kon neerzetten, ook op een helling met sneeuw. Suuronen koos voor een ovale schaal van glasvezelversterkt polyester, acht meter breed en vier meter hoog, die je met een helikopter op bijna elke plek kon laten zakken. De vorm had een praktische reden: geen hoeken betekende minder warmteverlies en een huis dat binnen een halfuur op kamertemperatuur was.
Het resultaat zag eruit als een vliegende schotel, en dat beeld sloeg aan. Fabrikanten in meerdere landen kregen een licentie om het huis in productie te nemen, van Finland tot Nieuw-Zeeland. Qua vorm staat het niet alleen: ook het schelpvormige Nautilus House in Mexico bewijst dat een huis geen rechte muren nodig heeft om te werken.
De oliecrisis zette er een streep door
Tussen 1968 en 1973 werden ongeveer honderd Futuro Houses gebouwd en verscheept naar onder meer Japan, Australië, de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk. Daarna stopte de productie vrijwel van de ene op de andere dag. De oliecrisis van 1973 verviervoudigde de prijs van polyester, de belangrijkste grondstof, en een huis dat al duur was werd in één klap onbetaalbaar. Suuronen had iets gebouwd dat perfect paste bij het optimisme van de jaren zestig, maar niet bij de energiecrisis die daarna kwam.
Minder dan zestig van de originele Futuro Houses overleefden de decennia die volgden. Sommige raakten in verval op verlaten kavels, andere werden gesloopt om plaats te maken voor gewone nieuwbouw, en een exemplaar in North Carolina ging zelfs verloren bij een brand. Wie nu nog een origineel Futuro House wil zien, moet daarvoor naar musea, verzamelaars of een handvol liefhebbers die er zelf in wonen.
Van Nieuw-Zeeland tot een botanische tuin in Helsinki
De overgebleven huizen liggen verspreid over de wereld, vaak op plekken waar niemand ze verwacht: een achtertuin in Engeland, een strand in Australië, een opslagterrein in de Verenigde Staten. Elk exemplaar is inmiddels een verzamelobject, vergelijkbaar met hoe de helft van de Australische stad Coober Pedy noodgedwongen onder de grond ging wonen en daarmee per ongeluk een toeristische attractie werd. Een huis dat ooit een snelle, goedkope oplossing moest zijn, is nu precies het tegenovergestelde: zeldzaam, kostbaar en het middelpunt van restauratieprojecten.
Dat is ook wat Helsinki Design Week dit jaar liet zien. In plaats van een bestaand exemplaar op te knappen, besloot de organisatie iets veel ambitieuzers te doen: een volledig nieuw Futuro House bouwen, met de originele mallen van Suuronen zelf.
Hoe een vergeten berichtje op Facebook alles in gang zette
Het project begon niet met een groot architectenbureau, maar met een berichtje dat bijna onopgemerkt bleef. De Amerikaanse architectuurhistoricus Jan van Dijs stuurde de organisatoren van Helsinki Design Week een voorstel via Facebook, dat tussen de stapel andere berichten eerst niet werd opgemerkt. Toen het alsnog werd gelezen, bleek Van Dijs te weten waar de originele mallen van het Futuro House nog lagen, grotendeels vergeten en aan slijtage onderhevig.
De mallen werden gerestaureerd en gebruikt om voor het eerst in bijna zestig jaar weer een gloednieuw exemplaar te produceren. Het Finse modehuis Marimekko nam de styling van het interieur op zich, en het resultaat landde deze zomer in de Kaisaniemi-botanische tuin. Net als het Poolse huis dat is vormgegeven als een doorgesneden boomstam, bewijst het Futuro House dat een opvallende vorm decennia later nog steeds nieuwsgierigheid oproept, zelfs als de oorspronkelijke functie allang is verdwenen.
Wat dit huis vertelt over bouwen voor de toekomst
Het Futuro House was zijn tijd zowel ver vooruit als volledig overgeleverd aan de economie van dat moment. Een huis dat in een halfuur op temperatuur was, dat je met een helikopter kon verplaatsen en dat volledig fabrieksmatig werd gemaakt: dat klinkt verrassend actueel, nu modulair bouwen en prefab-woningen juist weer in de belangstelling staan vanwege de wooncrisis. Tegelijk laat de geschiedenis van het huis zien hoe snel een briljant ontwerp kan stranden op iets waar de architect geen enkele invloed op heeft, zoals een grondstofprijs die in een paar maanden verviervoudigt.
Voor Helsinki is het nieuwe exemplaar vooral een herinnering dat experimentele architectuur niet verdwijnt zodra de productie stopt. Zolang er mensen zijn die de mallen bewaren en iemand die ze weer durft te gebruiken, blijft een huis uit 1968 relevant genoeg om een hele stad naar een botanische tuin te laten komen kijken.