Tussen twee gebouwen in de Poolse wijk Wola zit een kier van amper een meter breed. Vroeger liep daar niemand doorheen, laat staan dat er iemand woonde. Sinds 2012 staat op die plek een huis. Het smalste huis ter wereld, om precies te zijn: op zijn nauwste punt is het Keret House maar 92 centimeter breed. Dat is smaller dan de meeste Nederlandse keukens.
Een kier tussen twee gebouwen werd een huis
De architect Jakub Szczęsny liep jarenlang langs die opening tussen Chłodna 22 en Żelazna 74 in Warschau. Het ene pand dateert van voor de oorlog, het andere is een naoorlogs woonblok, en tussen die twee gebouwen zit een gat dat overbleef nadat de oude bebouwing rond dit stukje Wola tijdens de Tweede Wereldoorlog grotendeels werd verwoest. In plaats van die ruimte leeg te laten liggen, ontwierp Szczęsny er samen met zijn collectief Centrala een woning voor. Geen grap, geen kunstproject voor de show: er kwam echt een gebouw te staan, compleet met deur, ramen en een dak.
De bouw kostte relatief weinig, mede dankzij lichte materialen: aluminium en glasvezelversterkte panelen in plaats van baksteen of beton. Dat scheelde in gewicht, wat nodig was omdat het huis niet op een eigen fundering staat, maar deels steunt tegen de bestaande muren van de buren.
92 centimeter breed en toch een echte woning
Het huis is op zijn breedste punt 152 centimeter en op zijn smalste punt 92 centimeter, verdeeld over twee verdiepingen die via een ladder met elkaar verbonden zijn. In totaal is er ongeveer 14 vierkante meter vloeroppervlak, wat weinig lijkt, maar in de praktijk past er een bed op een hydraulisch platform, een minikeukentje en een toilet in. Overdag schuift het bed omhoog tegen het plafond, zodat er beneden ruimte overblijft om te zitten of te koken.
- Breedte: 92 tot 152 centimeter
- Oppervlakte: ongeveer 14 vierkante meter, verdeeld over twee niveaus
- Materiaal: aluminium frame met glasvezelversterkte kunststof panelen
- Bouwjaar: 2012, ontworpen door Jakub Szczęsny (Centrala)
Wie hier voor het eerst binnenstapt, verwacht een soort opgeblazen kast. Toch werkt de indeling verrassend goed, precies omdat elk onderdeel dubbel gebruikt wordt. Hetzelfde principe zie je terug bij het Circle Wood Huis in Polen, waar de vorm van een boomstam werd gebruikt om een compacte plattegrond juist ruimtelijk te laten aanvoelen.
Waarom dit huis officieel geen huis is
Volgens de Poolse bouwregels telt het Keret House niet als woning. Het gebouw voldoet niet aan de eisen voor een reguliere verblijfsruimte, onder meer door de beperkte breedte en het ontbreken van een eigen fundering. Daarom staat het geregistreerd als kunstinstallatie, niet als woonhuis. Dat klinkt als een technisch detail, maar het is precies de reden dat het huis er staat: als architectuurproject in de openbare ruimte gelden andere regels dan voor een woning waar iemand permanent zijn adres vestigt.
In de praktijk betekent dit dat er niemand er vast woont. Het huis functioneert als tijdelijk verblijf, vooral voor schrijvers en kunstenaars die een paar nachten in Warschau doorbrengen. Wie er binnen wil, moet zich via de beherende stichting aanmelden. Spontaan aanbellen heeft geen zin. De volledige bouwgeschiedenis en specificaties staan uitgebreid beschreven op Wikipedia.
Etgar Keret en een symbolische lege plek
Het huis is vernoemd naar de Israëlische schrijver Etgar Keret, wiens ouders de oorlog in Polen overleefden voordat ze naar Israël emigreerden. Die achtergrond gaf het project een extra laag: een gebouw dat letterlijk een gat opvult op de grens tussen het vooroorlogse joodse Warschau en de naoorlogse stad die daaromheen werd herbouwd. Szczęsny noemde het zelf een monument voor de ruimtes die door de geschiedenis van de stad zijn opengevallen, niet alleen fysiek maar ook figuurlijk.
Dat soort verhalen zie je vaker terug bij bijzondere woningen die inspelen op een plek die niemand anders wilde gebruiken. Denk aan de huizen die halverwege een rotswand of berghelling zijn gebouwd, zoals bij een villa die verstopt ligt in een Zwitserse berg, of aan het schelpvormige huis in Mexico, waar de vorm van het perceel net zo bepalend was als bij het Keret House.
Dit is wat een onmogelijk stukje grond waard kan zijn
Het Keret House bewijst dat een kier van minder dan een meter breed niet per se onbruikbaar is. Het is geen praktisch voorbeeld voor een verbouwing thuis, daarvoor is de schaal te extreem, maar het principe erachter is bruikbaarder dan je denkt: kijk niet naar wat een ruimte volgens de regels zou moeten zijn, maar naar wat er met slimme, lichte constructies wél in past. Dezelfde denkwijze zie je bij ondergrondse woningen in warme klimaten, zoals in de Australische stad die voor de helft onder de grond leeft, waar een onmogelijke bouwlocatie juist de oplossing werd in plaats van het probleem.
Wie ooit een schuine restruimte, een nauwe zijstrook naast het huis of een vergeten hoekje op zolder heeft, hoeft dus niet meteen te concluderen dat er niets mee kan. Het Keret House staat er inmiddels al meer dan tien jaar, en trekt nog steeds bezoekers die willen zien hoe je van 92 centimeter een volwaardig verblijf maakt.