Normaal gesproken verdwijnen bomen zodra er een bouwvergunning wordt afgegeven. In Noordwijk gebeurde het tegenovergestelde. Architect Tom Kneepkens ontwierp er een villa waarvan het dak letterlijk gaten heeft, precies op de plekken waar bomen al stonden. Geen compromis, geen kap, maar een dakconstructie die om de natuur heen is gebouwd in plaats van erover.
Het resultaat heet Forest Villa MB en het is een van de meest besproken Nederlandse woningen van dit jaar in internationale architectuurmedia. Niet omdat het huis extravagant oogt, maar omdat het een vraag beantwoordt waar de meeste verbouwers nooit bij stilstaan: moet die boom echt weg, of kun je er ook omheen bouwen?
Een dak dat is ontworpen rond de bomen, niet andersom
Het bijzondere aan Forest Villa MB zit in de dakconstructie, een zogeheten space frame van donker hout. In plaats van een gesloten plat dak koos Kneepkens voor een grid van zware houten balken, waarbij sommige vakken gewoon open blijven. Precies op die plekken groeiden al bomen voordat er een schop de grond in ging.
"De kern van het ontwerp was het samenbrengen van wonen en natuur door een nieuwe ruimtelijke ordening," legt Kneepkens uit. Het space frame fungeert als die nieuwe ordening: een raamwerk waarin architectuur en natuur in elkaar overlopen in plaats van naast elkaar bestaan. Boven de woonruimtes is het grid afgewerkt en geïsoleerd, aan de randen van het huis blijft het open en zichtbaar.
Bomen die gewoon blijven staan waar ze stonden
De meeste architecten tekenen eerst een plattegrond en kijken daarna wat er op de kavel moet wijken. Bij dit project in Noordwijk ging het andersom. De bestaande bomen op het bosrijke perceel waren het uitgangspunt, en de vorm van het huis is daar letterlijk omheen gevouwen.
Dat klinkt misschien als een klein gebaar, maar het heeft grote gevolgen voor hoe het huis aanvoelt. Je kijkt vanuit de woonkamer niet naar bomen op afstand, je zit er middenin. Dezelfde gedachte zie je terug bij Villa Vals, waar een huis zich juist verstopt in een berghelling in plaats van het landschap te domineren. Forest Villa MB doet iets vergelijkbaars, alleen dan met bomen in plaats van een berg.
Voor de bewoners betekent het ook iets praktisch. Schaduw van volwassen bomen houdt het huis in de zomer koeler, zonder dat daar een airco of zonwering voor nodig is. Een boom die je spaart in plaats van kapt, werkt in feite al jaren als klimaatinstallatie, en dat voordeel gooi je weg zodra je kiest voor een kaal gemaaid bouwperceel.
Glas in plaats van muren
Waar het dak open is voor de bomen, zijn de gevels juist zo veel mogelijk van glas. Grote, hoge raampartijen lopen door tot aan het plafond, zodat het bos vanuit bijna elke kamer zichtbaar is. Binnen en buiten lopen daardoor optisch in elkaar over, iets wat je bij steeds meer bosvilla's in Nederland ziet terugkomen.
Het is een andere benadering dan bijvoorbeeld het leembouwhuis in Weert, waar juist een massief, aards materiaal de hoofdrol speelt. Forest Villa MB kiest voor transparantie: zo min mogelijk gesloten muren, zo veel mogelijk zicht op wat er al stond voordat het huis er kwam.
Waarom dit meer is dan een slim trucje
Je kunt een dak met gaten voor bomen afdoen als een leuk ontwerpidee, maar er zit een praktisch punt achter. Volwassen bomen kappen voor nieuwbouw is onomkeerbaar, en het duurt decennia voordat een nieuw aangeplante boom dezelfde functie heeft: schaduw, waterberging, een leefgebied voor vogels en insecten. Door de constructie aan te passen aan wat er al groeit, bespaar je die jaren.
Dat soort denken wint terrein in de architectuurwereld. Ook bij de nominaties voor woongebouw van het jaar valt op dat steeds meer projecten beoordeeld worden op hoe ze omgaan met een bestaande plek, niet alleen op hoe ze eruitzien. Een kavel volledig kaal opleveren voor de bouwtekeningen is niet meer vanzelfsprekend de norm.
Wat je hiervan kunt meenemen naar je eigen verbouwing
Je hoeft geen space frame van hardhout te laten bouwen om hier iets mee te doen. Bij een aanbouw of een nieuwe garage wordt een boom op de kavel nog te vaak gezien als obstakel in plaats van als uitgangspunt. Voordat je een kapvergunning aanvraagt, loont het om eerst te kijken of het ontwerp ook om de boom heen kan, al is het maar door een erker iets te verschuiven of een fundering net iets dieper te zetten in plaats van breder.
Forest Villa MB laat zien dat die vraag niet alleen bij dure architectenvilla's hoort. Het is vooral een andere volgorde: eerst kijken naar wat er al staat, en dan pas tekenen. Precies het soort beslissing dat een verbouwing jaren later nog steeds de moeite waard maakt, want een boom die je nu spaart, kun je over tien jaar niet meer terugkopen.
Schakel bij twijfel een boomdeskundige in voordat je de aannemer belt. Een taxatie van de wortelzone kost een paar honderd euro, en voorkomt dat je er pas achter komt dat een boom moet wijken nadat de fundering al getekend is. Dat is precies het moment waarop dit soort projecten vastlopen, en het is met een beetje planning vooraf volledig te voorkomen.