Stel je voor: een huis zonder gasaansluiting, zonder wateraansluiting en zonder stroomrekening, gebouwd uit duizenden oude autobanden en lege blikjes. Geen toekomstfantasie, maar een bestaand bouwconcept dat al sinds de jaren zeventig overal in de wereld opduikt. Het heet een earthship, en het is misschien wel het gekste antwoord op de vraag hoe je zelfvoorzienend woont.
Het idee komt van de Amerikaanse architect Michael Reynolds, die in Taos, New Mexico, begon met het stapelen van autobanden vol aarde tot dikke, ronde muren. Wat ooit een excentrieke proef was, groeide uit tot een internationale beweging met honderden earthships, van de woestijn van New Mexico tot de heuvels bij Brighton in Engeland.
Wat een earthship precies is
Een earthship is een huis dat grotendeels is opgebouwd uit afval en aarde, en dat is ontworpen om volledig off-grid te functioneren. De dragende muren bestaan uit oude autobanden die worden gevuld met aangestampte grond, waardoor je in feite enorme, extreem zware bakstenen krijgt. Binnenmuren worden vaak gemetseld uit lege flessen en blikjes, vastgezet met cement of klei, wat behalve functioneel ook nog eens een mozaïekachtig effect geeft.
De vorm is geen toeval. Earthships liggen meestal half in de grond, met de achterkant ingegraven in een heuvel en de voorkant volledig open richting de zon. Die combinatie van aarde als isolatie en grote raampartijen voor passieve zonnewarmte zorgt ervoor dat de binnentemperatuur het hele jaar rond relatief stabiel blijft, zonder cv-ketel of airco.
Waarom autobanden zo goed isoleren
Een autoband vol aangestampte aarde weegt snel meer dan 150 kilo en werkt daardoor als thermische massa: hij absorbeert warmte overdag en geeft die 's nachts weer langzaam af. Dat principe lijkt op wat je ook ziet bij leembouw, waarbij aarde als bouwmateriaal juist wordt gewaardeerd om die zelfde temperatuurbuffering. Het verschil is dat een earthship die dikke, isolerende schil combineert met grond die tegen de muren is opgehoopt, zodat je eigenlijk in een deels ondergronds, extreem goed geïsoleerd gebouw woont.
Reynolds testte het concept juist in een extreem klimaat. In de woestijn van New Mexico lopen de temperaturen overdag en 's nachts ver uiteen, en toch blijft de binnentemperatuur van een goed gebouwd earthship doorgaans rond de 20 graden, puur door de massa van de muren en de oriëntatie op de zon.
Zelf stroom, water en groenten produceren
Isolatie is maar één onderdeel. Een earthship is pas compleet als het ook zijn eigen energie en water regelt. Zonnepanelen en soms een windturbine leveren de stroom, terwijl regenwater van het dak wordt opgevangen, gefilterd en meerdere keren hergebruikt: eerst als drinkwater, dan voor de planten, en uiteindelijk voor het doorspoelen van het toilet.
Veel earthships hebben een serre aan de voorkant die niet alleen zonlicht naar binnen trekt, maar ook dient als moestuin. Volgens Wikipedia kunnen bewoners met zo'n serre een flink deel van hun eigen groente en fruit telen, wat het concept net zo goed tot een voedselsysteem maakt als tot een woning.
Van New Mexico naar een heuvel bij Brighton
Het concept bleef niet beperkt tot Amerika. In 2006 bouwde de Low Carbon Trust het eerste earthship van Engeland in Stanmer Park, net buiten Brighton. Het gebouw dient tegenwoordig als educatief centrum waar schoolklassen en bezoekers kunnen zien hoe zonnepanelen, een windturbine en een rietveld voor waterzuivering in de praktijk samenwerken, zo meldt de Low Carbon Trust zelf. Het is daarmee een van maar twee earthships in het Verenigd Koninkrijk, de andere staat in Fife, Schotland.
Die verspreiding van Amerikaanse woestijn naar Engels regenklimaat laat zien dat het principe aanpasbaar is, al verandert de uitvoering flink per locatie. In een natter klimaat ligt de nadruk meer op waterafvoer en minder op koeling, terwijl in de woestijn juist hitte en droogte de grootste uitdaging zijn.
Waarom je dit niet zomaar in je achtertuin bouwt
Zo aantrekkelijk als het idee klinkt, een earthship neerzetten in Nederland is geen kwestie van een stapel autobanden bestellen. Het Bouwbesluit stelt eisen aan constructie, brandveiligheid en energieprestatie waar een zelfgebouwde bandenmuur niet automatisch aan voldoet, en een vergunning voor een half ondergronds gebouw vraagt om maatwerk met de gemeente. Daarbij komt dat het Nederlandse klimaat, met zijn hoge grondwaterstand, compleet andere eisen stelt aan vochtwering dan de droge bodem van New Mexico.
Dat weerhoudt sommige mensen er niet van om het toch te proberen, net zoals steeds meer mensen kiezen voor drijvende woningen als alternatief voor traditionele bouwgrond. Beide concepten delen hetzelfde uitgangspunt: standaardoplossingen voor wonen zijn niet de enige optie, zolang je bereid bent om door de bureaucratie heen te werken.
Wat je wél van een earthship kunt overnemen
Je hoeft geen compleet bandenhuis te bouwen om iets van het principe te gebruiken. Een serre tegen de zuidgevel die passieve zonnewarmte binnenhaalt, een regenwatertank die je toilet of tuin voorziet, of extra thermische massa in een verbouwing door bijvoorbeeld een dikke stenen binnenmuur: het zijn allemaal kleinschalige versies van wat een earthship op grote schaal doet. Wie net als bij de goedkope maar bouwvallige akiya's in Japan een bestaand pand grondig aanpakt, kan op dezelfde manier losse earthship-principes meenemen zonder het hele huis om te bouwen tot een off-grid experiment.
Het grootste lesje zit misschien niet in de autobanden zelf, maar in de manier van denken: elk onderdeel van het huis, van muur tot regenpijp, krijgt een functie in plaats van dat het gewoon "aangesloten" wordt op het net. Dat is een denkwijze die ook in een heel gewone verbouwing z'n waarde heeft, lang voordat je ooit een band hoeft aan te stampen.