Steeds meer gezinnen zetten een tweede woning in de achtertuin om een ouder in de buurt te houden, of om een volwassen kind een eigen plek te geven zonder dat het huis uit hoeft. Nu moet daar in veel gemeenten nog een vergunningaanvraag en een mantelzorgverklaring aan voorafgaan. Dat gaat veranderen. Het kabinet werkt aan een wet die het bouwen van een mantelzorgwoning op eigen erf grotendeels vergunningsvrij maakt, en die versoepeling raakt straks niet alleen mantelzorgers. Voor iedereen die de afgelopen jaren tegen wachtlijsten en dichtgetimmerde regels aanliep, is dit een van de concreetste versoepelingen die eraan komt.
Wat een mantelzorgwoning precies is
Een mantelzorgwoning is een zelfstandige wooneenheid op hetzelfde perceel als het hoofdhuis, meestal in de tuin geplaatst als verplaatsbare unit of als aanbouw met een eigen ingang. Het verschil met een gewoon bijgebouw zit in het gebruik: er woont iemand die zorg nodig heeft, of iemand die die zorg verleent. Die eis maakte het vergunningsvrij bouwen tot nu toe afhankelijk van een mantelzorgverklaring, vaak aangevraagd via de huisarts of gemeente.
Wat nu al zonder vergunning mag
Onder de huidige regels mag je op je achtererf al een mantelzorgwoning van maximaal 100 vierkante meter neerzetten zonder omgevingsvergunning, zolang die samen met je andere bijgebouwen niet boven de 150 vierkante meter uitkomt en niet meer dan de helft van je achtertuin beslaat. Volgens de Rijksoverheid geldt dat alleen voor het achtererf, het gedeelte achter de voorgevel dat niet aan de openbare weg grenst. Bouwen aan de voorkant blijft vrijwel altijd vergunningplichtig, wat je bij de vergunningsregels rond een dakkapel ook al terugziet.
Wat er met de nieuwe wet verandert
De Wet versterking regie volkshuisvesting moet de mantelzorgverklaring als formele eis laten vervallen. Je hoeft straks niet langer op papier aan te tonen dat er een zorgrelatie bestaat, de gemeente toetst dan alleen nog op de bouwtechnische en ruimtelijke voorwaarden. Minstens zo groot is dat de vrijstelling wordt opgerekt naar familiewoningen in het algemeen, dus ook voor een volwassen kind of een ouder zonder zorgvraag. Het kabinet mikt op invoering rond medio 2026, al zijn eerdere bouwregelversoepelingen, zoals die uit het bredere pakket wijzigingen in het Besluit bouwwerken leefomgeving, ook al eens vertraagd. Reken dus niet blind op een harde datum voordat je begint te bouwen.
Welke bouwtechnische eisen blijven staan
Vergunningsvrij betekent niet regelvrij. Een mantelzorg- of familiewoning moet gewoon voldoen aan het Besluit bouwwerken leefomgeving: voldoende isolatie, brandveiligheid, een deugdelijke elektra- en wateraansluiting en een constructie die aantoonbaar veilig is. MantelzorgNL wijst er terecht op dat gemeenten nog altijd eigen beleidsruimte houden, dus check bij twijfel eerst de regels van jouw gemeente via het omgevingsloket voordat je een aannemer belt. Ook milieueisen die sinds kort strenger zijn voor elke aanbouw of uitbouw die je nu plant, gelden in de praktijk ook voor een losstaande tuinwoning met een fundering.
Waarom dit ook zonder zorgvraag relevant wordt
De echte verschuiving zit in de verbreding naar familiewoningen zonder zorgindicatie. Met de aanhoudende woningnood kiezen steeds meer ouders ervoor om een kind tijdelijk in de tuin te huisvesten in plaats van jarenlang mee te betalen aan een huurwoning. Een prefab tuinwoning van 40 tot 60 vierkante meter is vaak binnen enkele weken geplaatst en kost aanzienlijk minder dan een verbouwing van het hoofdhuis. Dat maakt de tuinwoning ook een alternatief voor wie eerder overwoog om vergunningsvrij een overkapping met buitenkeuken te bouwen, maar eigenlijk op zoek is naar extra woonruimte in plaats van extra buitenleven.
Wat een tuinwoning ongeveer kost
Een prefab mantelzorg- of tuinwoning reken je af per vierkante meter, en die prijs loopt sterk uiteen met de afwerking. Een eenvoudige kunststof of houten unit begint rond de 1.500 euro per vierkante meter, een luxere variant met een volwaardige badkamer en keuken kom je al gauw op 2.500 tot 2.750 euro per vierkante meter tegen. Voor een woning van 60 vierkante meter praat je dus al snel over een investering tussen de 110.000 en 190.000 euro, en daar komen transport en plaatsing nog bovenop, meestal tussen de 5.000 en 15.000 euro extra afhankelijk van hoe goed je tuin bereikbaar is voor kraanwagens. Grondwerk, een aansluiting op het riool en eventueel een notariële afspraak over het recht van opstal, als de woning op grond van een ander komt te staan, zijn kostenposten die veel mensen vooraf onderschatten.
Dit regel je alvast voordat de wet ingaat
Wachten tot de wet definitief is, hoeft niet. Vraag nu al bij je gemeente na hoeveel vierkante meter aan bijgebouwen je nog vrij hebt op je erf, want dat plafond van 150 vierkante meter geldt straks nog steeds. Laat je tuin opmeten door een leverancier van tuinwoningen, zodat je weet of een unit van 100 vierkante meter er ruimtelijk überhaupt past zonder dat je buren in de schaduw komen te zitten. En bewaar de mantelzorgverklaring toch nog even, mocht de invoeringsdatum verschuiven dan heb je met die verklaring nu al een geldige route.